Een paar dagen geleden hadden we de gelegenheid om Indonesische ambachtslieden te ontmoeten in Cirebon, een van de meest gerenommeerde batikcentra van het land. Onderweg naar de ambachtslieden die met ons merk samenwerken, waren de wegen bezaaid met kleine batikwinkels en -ateliers. Toen we het dorp binnenreden, zagen we tientallen – zo niet honderden – ambachtslieden die batik maakten in hun huizen en studio's. Felgekleurde stoffen droogden in de zon, en het hele dorp voelde levendig aan door het erfgoed.
Het kustklimaat van Cirebon is van nature heet, maar de hitte wordt nog intenser in de buurt van kokende waspotten die worden gebruikt bij het batikproces. Toch is de volharding van de ambachtslieden onwankelbaar. Velen van hen beoefenen dit ambacht al 15-20 jaar, de meesten leerden het rechtstreeks van hun ouders of schoonouders. Sommigen vertelden dat het werk begon met simpelweg 'helpen' thuis, totdat ze uiteindelijk verliefd werden op het ambacht en het voortzetten tot in hun volwassenheid.
Tijdens ons bezoek interviewden we verschillende ambachtslieden, en hun verhalen hadden één ding gemeen: batik is een traditie die van generatie op generatie wordt doorgegeven.
Velen legden de verschillen tussen technieken uit.
Met de hand getekende batik (batik tulis) is het meest nauwgezet, patronen worden getekend met een canting, wat fijnere, zachtere lijnen en rijkere kleurencombinaties oplevert. Gestempelde batik (batik cap) maakt gebruik van koperen stempels die in hete was worden gedoopt, waardoor ambachtslieden sneller herhalende patronen kunnen produceren. Dan is er gedrukte batik, die helemaal geen was gebruikt en volledig machinaal wordt geproduceerd.
Ze vertelden dat traditionele batik, vooral handgetekende, veel langer duurt. Een enkel stuk handgetekende batik kan tot een maand duren. Gestempelde batik duurt ongeveer een week. En omdat alle verf handmatig wordt gedaan, kunnen de kleuren nooit perfect identiek zijn van de ene batch tot de andere. Dit is zowel een uitdaging als de schoonheid van handgemaakte batik.
Naast het technische proces spraken de ambachtslieden openlijk over hun uitdagingen: instabiele kleuren door weersveranderingen, concurrentie met massaal geproduceerde prints, en de hoge kosten van materialen. Toch blijven ze batik maken uit trots, passie en een diep gevoel van verantwoordelijkheid om hun erfgoed te bewaren.
Een ambachtsman zei iets dat ons bijbleef:
“Batik is een proces, geen patroon. Wat het batik maakt, is het creëren van de stof met traditionele wastechnieken met canting-gereedschappen en koperen stempels.”
Een ander deelde hoe betekenisvol het ambacht voor haar familie is geweest, waardoor ze haar kinderen naar school kon sturen en werk kon bieden aan buren in het dorp. Velen hoopten dat hun batik niet alleen in Indonesië, maar ook internationaal bekend zou worden.
Toen we Cirebon verlieten, voelden we een hernieuwde waardering voor de ambachtslieden die deze traditie levend houden. Hun toewijding, vaardigheid en verhalen zijn in elk stuk verweven, waardoor batik niet alleen een textiel is, maar een levend erfgoed dat het waard is om te eren en te beschermen.
